Amundsen: Roald Amundsen, biegun południowy, wyprawy i czystość Arktyki

0

Roald Amundsen, urodzony 16 lipca 1872 roku, był wybitnym norweskim badaczem polarnym, którego niezwykła odwaga i determinacja doprowadziły go do dokonania przełomowych odkryć geograficznych. W styczniu 2026 roku minie 153 lata i pół roku od jego narodzin. Jego życie, zakończone w czerwcu 1928 roku w wieku 55 lat w wyniku zaginięcia podczas misji ratunkowej, na zawsze pozostanie symbolem ludzkiej wytrwałości w dążeniu do poznania niezbadanych zakątków Ziemi. Amundsen jest powszechnie uznawany za pierwszego człowieka, który dotarł do bieguna południowego w 1911 roku, a także za pierwszego, który udowodnił możliwość pokonania Przejścia Północno-Zachodniego oraz jako pierwszy postawił stopę na obu biegunach Ziemi, co stanowiło ukoronowanie jego niezwykłej kariery eksploracyjnej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na styczeń 2026 roku miałby 153 lata i pół roku.
• Żona/Mąż: Brak informacji o żonie/mężu.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Badacz polarny, odkrywca.
• Główne osiągnięcie: Dotarcie do Bieguna Południowego jako pierwszy człowiek (1911).

Podstawowe informacje o Roaldzie Amundsenie

Roald Engelbregt Gravning Amundsen przyszedł na świat 16 lipca 1872 roku w Borge, w norweskim okręgu Østfold. Jego rodzina była silnie związana z żeglugą, co niewątpliwie wpłynęło na jego późniejsze pasje. Badacz zaginął bez wieści w czerwcu 1928 roku, w wieku zaledwie 55 lat, podczas misji ratunkowej na Morzu Barentsa. Jego dziedzictwo żyje jednak do dziś, przypominając o jego niezwykłych osiągnięciach.

Nazwisko Amundsena na zawsze zapisało się na kartach historii dzięki monumentalnym dokonaniom. Roald Amundsen dowodził pierwszą ekspedycją, która dotarła do bieguna południowego w 1911 roku. Udowodnił również możliwość pokonania Przejścia Północno-Zachodniego w latach 1903–1906. Co więcej, jest on uznawany za pierwszego badacza, którego obecność na obu biegunach Ziemi – zarówno północnym, jak i południowym – została w pełni zweryfikowana i potwierdzona. Osiągnięcie bieguna północnego miało miejsce w 1926 roku na pokładzie sterowca „Norge”, co stanowiło kolejny dowód na jego wszechstronność w dziedzinie eksploracji polarnej.

Życie prywatne Roalda Amundsena

Relacja z matką i edukacja

Wczesne życie Roalda Amundsena było silnie naznaczone wpływem jego matki, Hanny Sahlqvist. Pragnęła ona dla swojego syna stabilnej przyszłości i mocno naciskała, aby wybrał drogę kariery medycznej. Amundsen, szanując wolę matki, podjął studia medyczne na uniwersytecie. Jego determinacja w tym zakresie trwała aż do jej śmierci, która nastąpiła, gdy miał 21 lat. Bezpośrednio po tym tragicznym wydarzeniu, Roald porzucił naukę, decydując się na życie na morzu, które od zawsze było jego prawdziwym powołaniem.

Inspiracje z dzieciństwa

Szczególne znaczenie dla ukształtowania przyszłej kariery Roalda Amundsena miały lektury z okresu jego dorastania. Już w wieku 15 lat przeczytał relacje Sir Johna Franklina z jego lądowych wypraw arktycznych. Ta lektura wywołała w młodym Amundsenie tak głęboką fascynację, że – jak sam później wspominał – uważał ją za kluczowy czynnik, który ukształtował cały kurs jego przyszłego życia i skierował go ku niebezpiecznym, ale jakże pociągającym, eksploracjom polarnym.

Znajomości z sąsiedztwa

Środowisko, w którym dorastał Roald Amundsen, było przesiąknięte duchem odkryć i podróży. Wychowując się w dzielnicy Uranienborg, często bawił się z Carstenem Borchgrevinkiem. Borchgrevink, który później sam stał się pionierem badań Antarktydy, był okazjonalnym towarzyszem zabaw Amundsena. Ta bliskość z osobami o podobnych zainteresowaniach tylko utwierdzała go w przekonaniu, że jego przyszłość leży w eksploracji nieznanych zakątków świata.

Kariera i ekspedycje Roalda Amundsena

Debiut w Antarktyce (1897–1909)

W wieku 25 lat Roald Amundsen wyruszył w swoją pierwszą wielką podróż polarną. Dołączył jako pierwszy oficer do Belgijskiej Wyprawy Antarktycznej pod dowództwem Adriena de Gerlache. Wyprawa ta, odbywająca się na statku „Belgica”, przeszła do historii jako pierwsza w dziejach wyprawa zimująca w Antarktyce. Statek został uwięziony w lodzie, co zmusiło załogę do przetrwania długiej i mroźnej zimy na kontynencie, zdobywając cenne doświadczenie w ekstremalnych warunkach. To doświadczenie z lodowcem i jego nieprzewidywalnością było kluczowe dla przyszłych dokonań.

Pokonanie Przejścia Północno-Zachodniego (1903–1906)

Jednym z najbardziej znaczących osiągnięć Roalda Amundsena było udowodnienie możliwości pokonania Przejścia Północno-Zachodniego. Dowodził on sześcioosobową załogą na pokładzie 45-tonowego kutra rybackiego „Gjøa”, wyposażonego w niewielki silnik naftowy o mocy 13 KM. Sukces tej ekspedycji, która trwała od 1903 do 1906 roku, był wynikiem zastosowania innowacyjnej techniki płynięcia blisko brzegu i wykorzystania statku o płytkim zanurzeniu, co pozwoliło na nawigację w zdradliwych wodach Arktyki i pokonanie cieśninę Beringa. Było to przełomowe odkrycie dla żeglugi polarnej.

Zdobycie Bieguna Południowego (1911)

Po zmianie pierwotnych planów dotyczących wyprawy na biegun północny, Amundsen skierował swoje ambicje na południe. Wyruszył statkiem „Fram”, a 14 grudnia 1911 roku, wraz z czterema wiernymi towarzyszami – Bjaalandem, Hanssenem, Hassellem i Wistingiem – dotarł do celu. Dokonał tego spektakularnego wyczynu, wyprzedzając wyprawę Roberta F. Scotta o ponad miesiąc, co stało się jednym z najbardziej pamiętnych wyścigów w historii odkryć geograficznych. Zdobycie bieguna południowego było kulminacją jego dążeń.

Przygotowania do tej wyprawy były modelowe. Amundsen doskonale rozumiał znaczenie praktycznych umiejętności i nauki od rdzennych mieszkańców Arktyki. Podczas dwóch zim spędzonych na Wyspie Króla Williama (Gjoa Haven), uczył się od ludu Netsilik Inuit. Poznawał od nich tajniki przetrwania w ekstremalnych warunkach, takie jak skuteczne używanie psów zaprzęgowych oraz noszenie odzieży wykonanej ze skór zwierzęcych zamiast tradycyjnych wełnianych ubrań. Te nabyte umiejętności okazały się nieocenione podczas marszu na biegun południowy, gdzie każdy szczegół miał znaczenie. Sukces wyprawy na biegun południowy można przypisać jego mistrzostwu w narciarstwie i logistyce. Efektywne wykorzystanie nart oraz psów zaprzęgowych, które nie tylko ciągnęły sanie, ale w krytycznych momentach służyły jako źródło świeżego mięsa dla ludzi i pozostałych zwierząt, stanowiło klucz do przetrwania i osiągnięcia celu. To właśnie takie holistyczne podejście do planowania i realizacji ekspedycji czyniło go wybitnym badaczem polarnym.

Wyprawa statkiem „Maud” (1918) i plany lotnicze

Po nieudanej próbie dotarcia do bieguna północnego poprzez dryfowanie w lodzie Przejścia Północno-Wschodniego, Amundsen zaczął poszukiwać nowych, innowacyjnych metod eksploracji. Jego uwaga skierowała się na wyprawy lotnicze, co stanowiło znaczący przełom w jego podejściu do badań polarnych. Ta zmiana perspektywy zapowiadała nową erę w historii eksploracji, gdzie technologia i odwaga miały połączyć siły, aby dotrzeć do najdalszych zakątków naszej planety.

Lot nad Biegunem Północnym (1926)

Kulminacją dążeń Amundsena do zdobycia obu biegunów było jego uczestnictwo w pierwszym w pełni zweryfikowanym przelocie nad biegunem północnym. 12 maja 1926 roku, wraz z 15 innymi mężczyznami, na pokładzie sterowca „Norge”, dokonał tego historycznego wyczynu. Wyprawa rozpoczęła się na Spitsbergenie, a zakończyła na Alasce, co potwierdziło jego status jako pierwszego człowieka, który postawił stopę na obu biegunach Ziemi.

Kluczowe osiągnięcia i nagrody Roalda Amundsena

Pierwszeństwo na obu biegunach

Roald Amundsen jest postacią niezwykłą w historii badań polarnych. Jest on uznawany za pierwszego badacza, którego obecność na obu biegunach Ziemi – północnym i południowym – została w pełni zweryfikowana i potwierdzona. Jego osiągnięcie bieguna południowego w 1911 roku oraz przelot nad biegunem północnym w 1926 roku na pokładzie sterowca „Norge” stanowią unikalny w skali światowej dowód jego wszechstronności i determinacji. Ten podwójny triumf czyni go jednym z najwybitniejszych odkrywców w dziejach.

Królewskie odznaczenia

Sukcesy Roalda Amundsena w nawigacji polarnej spotkały się z szerokim międzynarodowym uznaniem. W 1906 roku został uhonorowany Orderem Świętego Olafa, najwyższym norweskim odznaczeniem państwowym, co było wyrazem wdzięczności za jego dokonania dla kraju. Rok później, w 1907 roku, otrzymał austriacki Order Franciszka Józefa, co świadczyło o jego renomie poza granicami Norwegii.

Medale naukowe i prestiżowe

Poza odznaczeniami państwowymi, Roald Amundsen został uhonorowany wieloma prestiżowymi medalami naukowymi. W 1907 roku otrzymał Medal Hubbarda, a w 1912 roku Medal Charlesa P. Daly’ego, przyznawany przez Francuskie Towarzystwo Geograficzne. W 1913 roku odebrał Medal Vega, jedno z najbardziej cenionych wyróżnień w dziedzinie geografii. W 1928 roku, tuż przed swoim zaginięciem lub pośmiertnie, został odznaczony Złotym Medalem Kongresu USA, co stanowiło ostateczne potwierdzenie jego globalnego znaczenia.

Umiejętności i przygotowanie Roalda Amundsena

Nauka od Inuitów

Niezwykle ważnym elementem przygotowania Roalda Amundsena do ekspedycji polarnych było jego długotrwałe studiowanie życia i zwyczajów rdzennych mieszkańców Arktyki. Przez dwa lata spędził na Wyspie Króla Williama (Gjoa Haven), gdzie intensywnie uczył się od lokalnego ludu Netsilik Inuit. Poznawał od nich tajniki przetrwania w ekstremalnych warunkach, takie jak efektywne wykorzystanie psów zaprzęgowych w trudnym terenie oraz stosowanie odzieży wykonanej ze skór zwierzęcych zamiast tradycyjnych wełnianych ubrań. Ta wiedza, zdobyta od doświadczonych mieszkańców Arktyki, okazała się kluczowa dla sukcesu jego wyprawy na biegun południowy, gdzie każdy element przygotowania miał znaczenie.

Mistrzostwo w narciarstwie i logistyce

Sukces wyprawy Roalda Amundsena na biegun południowy w 1911 roku jest często przypisywany jego doskonałemu przygotowaniu logistycznemu i niezwykłym umiejętnościom. Jego mistrzostwo w narciarstwie pozwoliło na szybkie i efektywne pokonywanie lodowych terenów. Równie istotne było strategiczne wykorzystanie psów zaprzęgowych. Nie tylko służyły one do ciągnięcia ciężkich sań z zapasami, ale w krytycznych momentach, gdy zapasy żywności zaczynały się kurczyć, stanowiły cenne źródło świeżego mięsa, zarówno dla ludzi, jak i dla pozostałych zwierząt zaprzęgowych. To holistyczne podejście do planowania i realizacji ekspedycji, łączące wiedzę o środowisku, umiejętności przetrwania i innowacyjne rozwiązania logistyczne, uczyniło go jednym z największych badaczy polarnych w historii.

Zdrowie i wyzwania podczas ekspedycji

Walka ze szkorbutem na „Belgice”

Podczas Belgijskiej Wyprawy Antarktycznej w latach 1897–1899, załoga statku „Belgica” stanęła w obliczu śmiertelnego zagrożenia ze strony szkorbutu. Statek został uwięziony w lodach Antarktyki, a długie miesiące izolacji i braku świeżej żywności doprowadziły do wybuchu choroby. Jednakże, dzięki interwencji amerykańskiego lekarza Fredericka Cooka, który dołączył do wyprawy, załoga uniknęła najgorszego. Cook aktywnie polował na zwierzęta morskie i lądowe, dostarczając ludziom świeżego mięsa, w tym podrobów, które były bogatym źródłem niezbędnej witaminy C. Jego działania uratowały życie wielu członków załogi i pozwoliły im przetrwać ten trudny okres.

Kontrowersje i niepowodzenia w karierze Roalda Amundsena

Zmiana celu wyprawy w 1909 roku

Początkowo Roald Amundsen zbierał fundusze na wyprawę mającą na celu zdobycie bieguna północnego. Jednakże, gdy dowiedział się, że amerykańscy badacze Frederick Cook i Robert Peary twierdzą, iż już osiągnęli ten cel, Amundsen podjął decyzję o potajemnej zmianie kursu swojej wyprawy na biegun południowy. Ta decyzja wywołała kontrowersje, a Robert F. Scott oraz norwescy darczyńcy, którzy finansowali jego przedsięwzięcie, poczuli się wprowadzeni w błąd. Chociaż ostatecznie cel został osiągnięty, sposób jego realizacji wzbudził pewne wątpliwości co do uczciwości jego działań.

Konflikt w zespole

Pierwsza, nieudana próba wyruszenia na biegun południowy we wrześniu 1911 roku, obfitowała w trudności. Ekstremalne temperatury i surowe warunki pogodowe doprowadziły do napięć i kłótni w grupie. W wyniku tych konfliktów, Roald Amundsen podjął decyzję o odsunięciu jednego z członków zespołu, Hjalmara Johansena, od głównej grupy. Johansen został skierowany na mniej prestiżową misję do Ziemi Króla Edwarda VII, co świadczyło o twardych realiach panujących w zespole, gdzie podporządkowanie się rozkazom było kluczowe.

Ciekawostki i dalsze losy Roalda Amundsena

Telegraficzny komunikat do rywala

W drodze na południe, przebywając na Maderze, Roald Amundsen wysłał słynny, lakoniczny telegram do swojego rywala, Roberta Scotta. Brzmiał on: „Pozwalam sobie poinformować, że Fram udaje się do Antarktyki”. Ten krótki komunikat oficjalnie rozpoczął wyścig o biegun, dodając dramatyzmu całej wyprawie i informując Scotta o zmianie celu Amundsena. Był to moment, który przeszedł do historii jako symboliczny początek rywalizacji o zdobycie bieguna południowego.

Losy statku „Gjøa”

Statek „Gjøa”, na którym Roald Amundsen pokonał Przejście Północno-Zachodnie, powrócił do Norwegii dopiero w 1972 roku. Po 45-dniowej podróży z San Francisco, jego historia dobiegła końca w ojczyźnie, gdzie obecnie znajduje się w specjalnym budynku przy Muzeum Fram w Oslo. Ten historyczny statek jest świadectwem niezwykłych dokonań norweskiego badacza polarnego i przypomina o jego wkładzie w eksplorację arktyczną.

Zaginięcie podczas misji ratunkowej

Tragiczny koniec życia Roalda Amundsena nastąpił 18 czerwca 1928 roku. Zaginął on podczas lotu ratunkowego, którego celem była pomoc załodze włoskiego sterowca „Italia”, dowodzonego przez Umberto Nobile. Mimo szeroko zakrojonych poszukiwań, jego ciała nigdy nie odnaleziono, a akcję ratunkową oficjalnie przerwano we wrześniu tego samego roku. Jego zniknięcie na morzu Barentsa w wieku 55 lat na zawsze pozostawiło go w sferze legendy, jako badacza, który poświęcił życie eksploracji.

Chronologia kluczowych wydarzeń w życiu Roalda Amundsena

Roald Amundsen, dzięki swojej nieustępliwości i innowacyjnemu podejściu, na zawsze zapisał się w historii jako jeden z największych odkrywców. Jego zdolność do uczenia się od rdzennych mieszkańców Arktyki, mistrzostwo w narciarstwie i strategiczne planowanie logistyczne były kluczowe dla jego sukcesów, dowodząc, że kluczem do osiągnięcia niemożliwego jest nie tylko odwaga, ale przede wszystkim gruntowne przygotowanie i empatyczne podejście do zdobywania wiedzy.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Roald_Amundsen