Edvard Grieg: norweski kompozytor Peer Gynta

1

Edvard Hagerup Grieg, urodzony 15 czerwca 1843 roku w Bergen w Norwegii, to jeden z najwybitniejszych kompozytorów epoki romantyzmu, którego muzyka na trwałe wpisała się w tkankę norweskiej tożsamości narodowej. W wieku 64 lat, 4 września 1907 roku, zakończył swój ziemski żywot, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo artystyczne. Jest najbardziej celebrowaną postacią swojego rodzinnego miasta i jednym z najsłynniejszych norweskich artystów w historii. Jego życie, naznaczone zarówno osobistymi tragediami, jak i triumfami artystycznymi, stanowi fascynującą opowieść o pasji, determinacji i głębokim przywiązaniu do ojczyzny. Wśród jego kluczowych osiągnięć znajduje się skomponowanie słynnego Koncertu fortepianowego a-moll, który do dziś zachwyca melomanów na całym świecie. Grieg, mąż swojej pierwszej kuzynki, sopranistki Niny Hagerup, doświadczył również bolesnej straty jedynego dziecka, córki Alexandry.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na wrzesień 1907 roku miał 64 lata.
• Żona/Mąż: Nina Hagerup.
• Dzieci: Córka Alexandra (zmarła w niemowlęctwie).
• Zawód: Kompozytor, pianista.
• Główne osiągnięcie: Koncert fortepianowy a-moll, muzyka do dramatu „Peer Gynt”.

Edvard Grieg: Biografia norweskiego kompozytora

Podstawowe informacje biograficzne

Data i miejsce urodzenia

Edvard Hagerup Grieg urodził się 15 czerwca 1843 roku w malowniczym mieście Bergen, położonym na zachodnim wybrzeżu Norwegii. To właśnie tam, w otoczeniu surowego piękna skandynawskiego krajobrazu, rozpoczęła się jego niezwykła podróż w świat muzyki. Bergen, jako ważne centrum kulturalne i handlowe, stanowiło inspirujące środowisko dla młodego artysty, kształtując jego wrażliwość i przywiązanie do norweskiej tradycji.

Data i okoliczności śmierci

Niestety, życie genialnego kompozytora dobiegło końca 4 września 1907 roku. Edvard Grieg zmarł w Szpitalu Miejskim w Bergen, po długiej i wyczerpującej chorobie. Miał zaledwie 64 lata. Jego odejście było ogromną stratą dla świata muzyki, a pogrzeb w rodzinnym mieście zgromadził od 30 do 40 tysięcy osób, świadcząc o głębokim szacunku i miłości, jaką darzyli go rodacy. Prochy kompozytora spoczywają dziś w krypcie wykutej w skale w pobliżu jego ukochanego domu w Troldhaugen.

Narodowość i znaczenie artystyczne

Edvard Grieg jest powszechnie uznawany za jednego z czołowych kompozytorów epoki romantyzmu. Jego twórczość, głęboko zakorzeniona w norweskiej kulturze i folklorze, odegrała kluczową rolę w budowaniu i umacnianiu norweskiej tożsamości narodowej. Grieg potrafił uchwycić ducha swojego narodu w swojej muzyce, łącząc romantyczną ekspresję z autentycznymi motywami ludowymi. Jego utwory, takie jak słynny Koncert fortepianowy a-moll, czy muzyka do dramatu „Peer Gynt”, stały się integralną częścią narodowego dziedzictwa i są rozpoznawalne na całym świecie. Był kompozytorem, który z dumą reprezentował swoją ojczyznę na arenie międzynarodowej, a jego muzyka stanowiła wyraz głębokiego patriotyzmu.

Status w rodzinnym mieście

W swoim rodzinnym mieście, Bergen, Edvard Grieg cieszy się statusem niemalże narodowego bohatera. Jest tam najbardziej celebrowaną osobą pochodzącą z tego portowego miasta. Jego dziedzictwo jest żywe i widoczne na każdym kroku – jego imieniem nazwano jedną z najważniejszych instytucji kulturalnych, Grieg Hall, czyli największą salę koncertową w mieście, a także prestiżową akademię muzyczną. Te miejsca są dowodem trwałego wpływu i wdzięczności, jaką Bergen żywi do swojego wybitnego syna. Jego postać i twórczość są nieodłącznym elementem tożsamości kulturowej miasta.

Rodzina i życie prywatne Edvarda Griega

Szkockie korzenie rodziny

Choć Edvard Grieg jest nierozerwalnie związany z Norwegią, jego korzenie sięgają Szkocji. Nazwisko rodowe kompozytora pierwotnie brzmiało „Greig” i jest powiązane ze szkockim klanem Gregor. Pradziadek Edvarda, Alexander Greig, osiedlił się w Norwegii około 1770 roku, rozpoczynając tym samym nową gałąź rodziny na skandynawskiej ziemi. To szkockie pochodzenie mogło wnieść pewien unikalny element do jego muzycznego dziedzictwa, choć jego twórczość jest bezsprzecznie norweska w swoim charakterze.

Małżeństwo z Niną Hagerup

11 czerwca 1867 roku Edvard Grieg poślubił swoją pierwszą kuzynkę, Ninę Hagerup. Nina była utalentowaną sopranistką liryczną, a jej głos i artystyczna wrażliwość stanowiły dla kompozytora nieocenione wsparcie. Towarzyszyła mu w wielu występach muzycznych, a ich wspólna pasja do muzyki z pewnością wzbogacała ich życie prywatne. Małżeństwo z Niną było dla Griega ważnym elementem jego życia osobistego, a ich wspólna droga artystyczna i życiowa była ściśle spleciona.

Tragedia rodzinna: śmierć córki

Niestety, życie Edvarda i Niny Griega zostało naznaczone głęboką tragedią. Para miała tylko jedno dziecko, córkę Alexandrę. Jej życie okazało się jednak niezwykle krótkie. Zaledwie rok po urodzeniu, w 1869 roku, Alexandra zmarła z powodu zapalenia opon mózgowych. Ta bolesna strata z pewnością odcisnęła głębokie piętno na psychice kompozytora i jego żony, wpływając na jego późniejszą twórczość i postrzeganie życia. Trudno sobie wyobrazić, jak wielkim ciosem była dla nich ta przedwczesna śmierć jedynego dziecka.

Kariera muzyczna i twórczość Edvarda Griega

Edukacja muzyczna i wpływ matki

Początki drogi muzycznej Edvarda Griega były ściśle związane z jego matką, Ellen Hagerup Grieg, która była jego pierwszą nauczycielką gry na fortepianie. Naukę rozpoczął w wieku zaledwie sześciu lat. Matka dostrzegła w młodym Edvardzie niezwykły talent i potencjał, pielęgnując jego muzyczne zainteresowania. To właśnie te wczesne lekcje i wsparcie ze strony matki położyły fundament pod jego przyszłą, błyskotliwą karierę kompozytorską. Jej rola była nieoceniona w kształtowaniu jego muzycznej pasji od najmłodszych lat.

Studia w Lipsku i wpływ Ole Bulla

W 1858 roku, gdy Edvard miał zaledwie 15 lat, jego talent został dostrzeżony przez słynnego norweskiego skrzypka Ole Bulla. Bull, zafascynowany młodym artystą, przekonał rodziców Griega do wysłania go na studia do renomowanego Konserwatorium w Lipsku. Lipsk był wówczas jednym z najważniejszych ośrodków muzycznych w Europie, a studia tam stanowiły prestiżowe wyróżnienie. Ole Bull odegrał kluczową rolę w otwarciu drzwi do profesjonalnej edukacji muzycznej dla młodego Griega, widząc w nim przyszłego wielkiego artystę.

Niechęć do dyscypliny akademickiej

Pomimo prestiżu Konserwatorium w Lipsku, młody Grieg nie odnalazł tam pełnego spełnienia. Niechęć do rygoru akademickiego i narzuconej dyscypliny była widoczna w jego późniejszych wypowiedziach. W 1881 roku, wspominając swoje studia, pisał z pewną goryczą, że opuścił konserwatorium „tak samo głupi, jak do niego wstąpił”. Ten cytat świadczy o jego potrzebie artystycznej wolności i indywidualizmu, które nie zawsze były zgodne z bardziej formalnym podejściem do nauki muzyki, panującym w lipskiej instytucji. Jego duch artysty buntownika był już wtedy widoczny.

Pobyt w Kopenhadze i inspiracja Nordraakiem

W latach 1863–1866 Edvard Grieg przebywał w Danii, spędzając czas w Kopenhadze. To właśnie tam nastąpiło kluczowe spotkanie, które miało ogromny wpływ na jego dalszą twórczość. Poznał tam Rikarda Nordraaka, który stał się dla niego nie tylko przyjacielem, ale przede wszystkim potężnym źródłem inspiracji do tworzenia muzyki narodowej. Nordraak, podobnie jak Grieg, pragnął tworzyć sztukę odzwierciedlającą ducha Skandynawii, a ich wspólne rozmowy i idee pobudziły w Edvardzie chęć eksplorowania norweskich motywów i melodii w swoich kompozycjach. To spotkanie było przełomowe.

Słynny Koncert fortepianowy a-moll

Jednym z najbardziej znanych i uwielbianych dzieł Edvarda Griega jest jego Koncert fortepianowy a-moll. Swoje najsłynniejsze dzieło skomponował latem 1868 roku, podczas wakacji spędzonych w Danii. Ten koncert, pełen pasji, liryzmu i charakterystycznego dla Griega norweskiego kolorytu, szybko zdobył uznanie publiczności i krytyków. Do dziś należy do najczęściej wykonywanych koncertów fortepianowych w repertuarze klasycznym, będąc kwintesencją romantycznego stylu kompozytora i jego wirtuozerii pianisty.

Spotkanie z Franzem Lisztem

W 1870 roku w Rzymie doszło do doniosłego spotkania Edvarda Griega z Franzem Lisztem, ikoną muzyki fortepianowej i epoki romantyzmu. Liszt, pod ogromnym wrażeniem muzyki młodego Norwega, wykazał się niezwykłym gestem uznania. Publicznie, a vista, zagrał z rękopisu jego Koncert fortepianowy, co było dowodem nie tylko jego wirtuozerii, ale przede wszystkim wielkiego szacunku dla twórczości Griega. To spotkanie z jednym z największych muzyków swoich czasów było dla Griega ogromnym potwierdzeniem jego talentu i drogi artystycznej.

Współpraca z Henrikiem Ibsenem

Szczególnie ważnym rozdziałem w karierze Edvarda Griega była jego współpraca z wybitnym norweskim dramatopisarzem Henricem Ibsenem. Na prośbę Ibsena, Grieg skomponował muzykę do jego słynnego dramatu „Peer Gynt”. Ta monumentalna praca zaowocowała stworzeniem utworów, które stały się ikoniczne i niezależnie od pierwowzoru teatralnego zdobyły światową sławę. Do najbardziej znanych fragmentów tej suity należą „W grocie Króla Gór” (In the Hall of the Mountain King) oraz „Poranek” (Morning Mood). Muzyka Griega idealnie oddała nastrój i charakter dramatu, stając się jego nieodłącznym elementem.

Relacja z Czajkowskim

W 1888 roku, podczas pobytu w Lipsku, Edvard Grieg miał okazję poznać Piotra Czajkowskiego, jednego z najwybitniejszych kompozytorów rosyjskich. Obaj artyści darzyli się ogromnym wzajemnym szacunkiem. Czajkowski był pod wielkim wrażeniem muzyki Griega, chwaląc ją za jej oryginalność, ciepło i głęboki, narodowy charakter. Ich przyjaźń i wymiana artystycznych doświadczeń stanowiły ważny moment w ich karierach, pokazując siłę więzi, jakie mogą łączyć artystów o różnych narodowościach i stylach, ale podobnych wrażliwościach.

Nagrody i osiągnięcia Edvarda Griega

Doktoraty honorowe

Rozpoznanie i uznanie dla twórczości Edvarda Griega na arenie międzynarodowej potwierdzone zostało licznymi wyróżnieniami. Kompozytor otrzymał dwa prestiżowe doktoraty honoris causa, które świadczą o jego ogromnym wkładzie w światową muzykę. W 1894 roku tytuł doktora honoris causa nadał mu Uniwersytet w Cambridge, a w roku 1906, niedługo przed śmiercią, podobne wyróżnienie otrzymał od Uniwersytetu w Oksfordzie. Te akademickie honory podkreślają jego znaczenie nie tylko jako kompozytora, ale także jako ważnej postaci intelektualnej i kulturowej swoich czasów.

Występ dla brytyjskiej monarchini

Jednym z bardziej niezwykłych wydarzeń w życiu Edvarda Griega był prywatny koncert, który dał 6 grudnia 1897 roku na zamku Windsor dla samej brytyjskiej monarchini, królowej Wiktorii. Występ ten, wraz z żoną Niną, stanowił dowód jego międzynarodowej sławy i uznania na najwyższych szczeblach władzy. Możliwość zaprezentowania swojej muzyki przed głową brytyjskiego imperium była z pewnością niezapomnianym przeżyciem i podkreślała jego status jako jednego z czołowych europejskich kompozytorów tamtych czasów.

Lista najważniejszych nagrań

• 1903: Dziewięć nagrań muzyki na płytach 78-obrotowych w Paryżu.

Zdrowie Edvarda Griega

Poważne choroby płuc

Zdrowie Edvarda Griega było niestety jego piętą achillesową przez znaczną część życia. Już wiosną 1860 roku, w młodym wieku, kompozytor przeżył poważne zapalenie opłucnej i gruźlicę. Te choroby trwale uszkodziły jego lewe płuco, a także doprowadziły do deformacji kręgosłupa. Te schorzenia miały znaczący wpływ na jego kondycję fizyczną i wymagały od niego stałej troski o zdrowie, a także licznych podróży do uzdrowisk.

Chroniczne problemy zdrowotne

Przez całe dorosłe życie Grieg cierpiał na liczne infekcje dróg oddechowych. Ta przewlekła dolegliwość zmuszała go do częstych wizyt w uzdrowiskach i kurortach, gdzie próbował poprawić swój stan zdrowia. Problemy z płucami i układem oddechowym z pewnością wpływały na jego samopoczucie i możliwości twórcze, jednak mimo tych trudności, Edvard Grieg potrafił tworzyć dzieła o niezwykłej sile i pięknie, co świadczy o jego niezwykłej sile ducha i determinacji.

Postawa społeczna i kontrowersje

Protest w sprawie Dreyfusa

Edvard Grieg nie był obojętny na wydarzenia społeczne i polityczne swoich czasów. W 1899 roku, w akcie protestu przeciwko antysemickiemu skandalowi znanemu jako sprawa Dreyfusa, kompozytor odwołał swoje planowane koncerty we Francji. Była to odważna postawa, która świadczyła o jego poczuciu sprawiedliwości i sprzeciwie wobec niesprawiedliwości i uprzedzeń. Jego decyzja wywołała spore poruszenie w świecie artystycznym.

Reakcja na bojkot

Zdecydowana postawa Griega w sprawie Dreyfusa spotkała się z ostrą reakcją. Kompozytor stał się celem licznych ataków i otrzymał mnóstwo francuskiej „poczty nienawiści”. Pomimo tej negatywnej reakcji i nacisków, Grieg nie wycofał się ze swoich przekonań, co podkreśla jego siłę charakteru i wierność zasadom. Ten incydent pokazuje, że artysta nie był jedynie biernym obserwatorem, ale aktywnie angażował się w ważne kwestie moralne i społeczne.

Ciekawostki i upamiętnienie Edvarda Griega

Nagrania gramofonowe

W 1903 roku, zaledwie cztery lata przed śmiercią, Edvard Grieg dokonał w Paryżu dziewięciu nagrań swojej muzyki na płytach 78-obrotowych. Te historyczne nagrania, które przetrwały do dziś, stanowią cenne świadectwo jego interpretacji własnych utworów. Pozwalają nam usłyszeć, jak brzmiała jego muzyka w jego własnym wykonaniu, dodając kolejny wymiar do naszego zrozumienia jego twórczości. Są one cennym dziedzictwem dla przyszłych pokoleń melomanów.

Ostatnie słowa

Tuż przed śmiercią, przebywając w szpitalu w Bergen, Edvard Grieg wypowiedział słynne słowa: „Cóż, jeśli tak musi być” („Well, if it must be so”). Te proste, ale wymowne słowa oddają pewien spokój i pogodzenie się z losem, które towarzyszyły mu w ostatnich chwilach życia. Były one ostatnim świadectwem jego stoickiej postawy wobec nieuchronnego końca.

Pogrzeb i miejsce spoczynku

Pogrzeb Edvarda Griega był wydarzeniem o ogromnej skali. Uczestniczyło w nim od 30 do 40 tysięcy osób, co świadczyło o głębokim szacunku i żalu, jaki jego śmierć wywołała w Norwegii i poza jej granicami. Prochy kompozytora spoczywają w krypcie wykutej w skale w pobliżu jego ukochanego domu w Troldhaugen. To malownicze miejsce, z widokiem na fiord, stało się jego wiecznym miejscem spoczynku, gdzie odwiedzający mogą oddać hołd jego pamięci.

Upamiętnienie w kosmosie

Znaczenie Edvarda Griega dla kultury wykracza poza granice Ziemi. Na cześć kompozytora nazwano jeden z dużych kraterów na planecie Merkury. To niezwykłe upamiętnienie świadczy o uniwersalnym charakterze jego twórczości i o tym, jak jego muzyka dotarła do najdalszych zakątków ludzkiej wyobraźni, a nawet poza nią. Nazwanie kosmicznego obiektu jego imieniem jest dowodem jego trwałego wpływu na świat.

Relacja z Percy Graingerem

Pod koniec swojego życia Edvard Grieg zaprzyjaźnił się z australijskim pianistą Percy Graingerem. Grieg był pod ogromnym wrażeniem talentu Graingera, nazywając go geniuszem. Ta przyjaźń była dowodem na otwartość Griega na młodsze pokolenia artystów i jego zdolność do dostrzegania i doceniania nowych talentów. Percy Grainger z kolei z wielkim entuzjazmem propagował muzykę Griega, przyczyniając się do jej dalszej popularyzacji na świecie. Ich relacja była przykładem pozytywnej wymiany artystycznej i wsparcia między pokoleniami.

Kluczowe wydarzenia w życiu Edvarda Griega

Warto wiedzieć: Edvard Grieg jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci w historii muzyki norweskiej, a jego dzieła do dziś stanowią fundament norweskiego repertuaru narodowego.

Edvard Grieg, pomimo licznych przeszkód zdrowotnych i osobistych tragedii, stworzył dzieła o uniwersalnej wartości, które na trwałe wpisały się w historię muzyki. Jego twórczość, głęboko zakorzeniona w norweskiej kulturze, stanowiła fundament dla kształtowania narodowej tożsamości i do dziś inspiruje pokolenia słuchaczy i artystów na całym świecie, potwierdzając jego status jako jednego z najwybitniejszych kompozytorów epoki romantyzmu.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Edvard_Grieg