Eurypides: Życiorys, tragedia, Ifigenia, Elektra, Bachantki, Orestes.

1

Eurypides, jeden z najwybitniejszych tragików ateńskiego okresu klasycznego, urodził się około 480 roku p.n.e. na wyspie Salamina. W chwili obecnej, biorąc pod uwagę datę jego narodzin, miałby około 2544 lat. Jako autor licznych tragedii, jego życie osobiste, choć owiane pewną tajemnicą, wiązało się z trudnościami, w tym z problemami w życiu małżeńskim. Jego kariera teatralna, choć nie zawsze doceniana za życia, przyniosła mu trwałe miejsce w historii literatury i teatru, a jego dzieła do dziś budzą podziw i refleksję.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Około 2544 lat (stan na [aktualny miesiąc rok])
• Żona/Mąż: Brak danych o partnerze/partnerce
• Dzieci: Brak danych
• Zawód: Tragik
• Główne osiągnięcie: Uznanie za jednego z trzech największych tragików greckich, autorstwo licznych, w większości zachowanych tragedii.

Kim był Eurypides? Podstawowe informacje o życiu i twórczości

Eurypides (stgr. Eὐριπίδης) to postać monumentalna na tle greckiej tragedii antycznej. Obok Eschylosa i Sofoklesa, stanowi on filar tego gatunku, którego pełne dzieła w największej liczbie przetrwały do czasów nowożytnych. Urodził się on około 480 roku p.n.e. na wyspie Salamina. Tradycja patriotyczna wiąże datę jego narodzin z doniosłym wydarzeniem – wielkim zwycięstwem Greków nad Persami w bitwie pod Salaminą, co nadaje jego pochodzeniu szczególny, narodowy wymiar.

Jego życie zakończyło się około 406 roku p.n.e., w wieku około 74 lat. Według tradycji, jego ostatnie lata życia upłynęły w Macedonii, gdzie przebywał na dworze króla Archelaosa I. Przypisuje mu się autorstwo od 92 do 95 sztuk, z których do dziś w niemal całości zachowało się 19. Jest to liczba znacząco większa niż suma zachowanych dzieł Eschylosa i Sofoklesa razem wziętych, co podkreśla ogrom jego dorobku literackiego.

Pochodzenie i daty życia

Eurypides przyszedł na świat około 480 roku p.n.e. na wyspie Salamina. Data jego narodzin jest ściśle powiązana z historycznym zwycięstwem Greków nad Persami w bitwie pod Salaminą, co stanowi ważny element jego biografii, podkreślający jego związek z ważnymi wydarzeniami narodowymi. Tragik zmarł około 406 roku p.n.e., osiągając wiek około 74 lat. Jego śmierć nastąpiła prawdopodobnie w Macedonii, gdzie przebywał na zaproszenie króla Archelaosa I.

Rodzina i życie prywatne

Rodzicami Eurypidesa byli Mnesarchus i Cleito. Ojciec tragika trudnił się handlem jako detalista. Tradycja komediowa złośliwie przedstawiała jednak jego matkę jako skromną sprzedawczynię warzyw, co stanowiło częsty motyw satyryczny wobec jego rodziny. Zgodnie z przekazami, ojciec Eurypidesa otrzymał wyrocznię, która przepowiedziała jego synowi zdobycie „koron zwycięstwa”. To proroctwo skłoniło go do zmuszania młodego Eurypidesa do intensywnych treningów lekkoatletycznych, mających przygotować go do przyszłych sukcesów.

Życie małżeńskie tragika było opisywane jako pasmo nieszczęść. Miał dwie żony, Melite i Choerine, które według przekazów miały być mu niewierne, co z pewnością wpłynęło na jego późniejszy stosunek do relacji międzyludzkich. W późniejszym wieku Eurypides stał się samotnikiem. Według legendy, zamieszkał w jaskini na Salaminie, znanej dziś jako Jaskinia Eurypidesa. Tam, w izolacji, według podań, zbudował imponującą bibliotekę i poświęcił się tworzeniu swoich dzieł. Ten okres samotności i kontemplacji z pewnością wpłynął na głębię i charakter jego późniejszej twórczości, pozwalając na skupienie się na filozoficznych i psychologicznych aspektach ludzkiego doświadczenia.

Kariera teatralna i innowacje

Kariera Eurypidesa w ateńskim świecie teatralnym rozpoczęła się w 455 roku p.n.e., kiedy to zadebiutował w prestiżowym konkursie City Dionysia. Było to zaledwie rok po śmierci jego wielkiego poprzednika, Eschylosa. Jednak na swoje pierwsze zwycięstwo musiał czekać aż do 441 roku p.n.e., co świadczy o tym, że jego innowacyjne podejście nie było od razu powszechnie doceniane. W ciągu całej swojej kariery zdobył jedynie pięć zwycięstw w konkursach dramatycznych, co jest wynikiem skromnym w porównaniu do jego rywali. Mimo to, jego popularność gwałtownie wzrosła w epoce hellenistycznej, a jego dzieła zyskały uznanie wśród kolejnych pokoleń.

Eurypides był wielkim innowatorem teatralnym. Jako pierwszy zaczął przedstawiać mitycznych bohaterów nie jako nieomylne postacie, ale jako zwykłych ludzi, uwikłanych w nadzwyczajne i często tragiczne okoliczności. Jego bohaterowie doświadczali wątpliwości, cierpienia i wewnętrznych konfliktów, co czyniło ich postaciami bardziej ludzkimi i relatable dla widza. Arystoteles, wielki filozof, nazwał go „najbardziej tragicznym z poetów”, co odnosiło się do jego skłonności do przedstawiania nieszczęśliwych zakończeń oraz do ukazywania ludzkiego cierpienia w sposób niemal nie do zniesienia dla widza. Ta głęboka analiza ludzkiej kondycji stała się jednym z jego znaków rozpoznawczych.

Najważniejsze dzieła i okresy twórczości

Twórczość Eurypidesa można podzielić na kilka wyraźnych okresów. Wczesne tragedie, takie jak „Medea” czy „Hippolytos”, charakteryzują się intensywnym dramatyzmem i eksploracją skomplikowanych relacji międzyludzkich. Następnie przyszedł okres patriotyczny, który odzwierciedlał nastroje społeczne tamtych czasów. Później w jego twórczości pojawił się czas rozczarowania wojną, co znalazło wyraz w takich dziełach jak „Hekabe” czy „Trojanki”, ukazujących okrucieństwo i bezsens konfliktów zbrojnych. Finałowy etap jego twórczości cechowała rozpacz, czego przykładem są „Bachantki”, gdzie analizuje on siły irracjonalne i destrukcyjne.

Wśród jego najbardziej znanych tragedii znajdują się:

• Medea
• Hippolytos
• Hekabe
• Trojanki
• Bachantki
• Alcestis
• Andromacha
• Herakles
• Błagalnica
• Ifigenia w Aulidzie
• Orestes

Te sztuki, choć osadzone w mitologicznych realiach, poruszają uniwersalne tematy, takie jak miłość, nienawiść, zemsta, sprawiedliwość, cierpienie i relacje między człowiekiem a bogami. Jego dzieła często zawierają elementy filozoficzne, analizując ludzką naturę i motywacje.

Osiągnięcia i uznanie Eurypidesa

Choć za życia Eurypides zdobył cztery konkursy dramatyczne w Atenach, jego piąte i zarazem najważniejsze zwycięstwo przyszło pośmiertnie. Miało to miejsce w 405 roku p.n.e., kiedy wystawiono jego arcydzieła: „Bachantki” oraz „Ifigenia w Aulidzie”. To pośmiertne docenienie świadczy o tym, jak jego twórczość zyskała na znaczeniu i jak głęboko wpłynęła na późniejsze pokolenia.

Eurypides stał się jednym z „czterech filarów” starożytnej edukacji, co świadczy o jego fundamentalnym znaczeniu dla kształcenia młodych Greków. Obok Homera, Demostenesa i Menandra, jego dzieła stanowiły podstawę programów nauczania. Sztuki Eurypidesa były kopiowane, studiowane i wystawiane przez stulecia, co potwierdza ich trwałą wartość artystyczną i pedagogiczną. Jego wpływ na rozwój teatru i literatury jest nie do przecenienia, a jego dzieła stanowią nieodłączną część kanonu literatury światowej.

Konkursy i zwycięstwa

Kariera Eurypidesa w konkursach dramatycznych w Atenach, choć obfitująca w debiuty i wystawienia, nie charakteryzowała się wieloma zwycięstwami za jego życia. Zdobył ich cztery. Jednakże, jego dzieła zyskały ostateczne uznanie w 405 roku p.n.e., kiedy to pośmiertnie otrzymał swoje piąte i zarazem najważniejsze zwycięstwo. Było to związane z wystawieniem jego arcydzieł: „Bachantki” oraz „Ifigenia w Aulidzie”. To właśnie te sztuki, wystawione po jego śmierci, ugruntowały jego pozycję jako jednego z największych tragików greckich.

Dziedzictwo i wpływ na edukację

Eurypides został zaliczony do grona „czterech filarów” starożytnej edukacji, co świadczy o jego fundamentalnym znaczeniu dla kształcenia młodych Greków. Obok Homera, Demostenesa i Menandra, jego dzieła stanowiły podstawę programów nauczania. Sztuki Eurypidesa były kopiowane i studiowane przez stulecia, co zapewniało ich przetrwanie i ciągłą obecność w kulturze. Jego wpływ na rozwój teatru, dramaturgii i filozofii jest niepodważalny, a jego dzieła nadal inspirują i skłaniają do refleksji nad ludzką kondycją.

Kontrowersje i ciekawostki z życia Eurypidesa

Życie i twórczość Eurypidesa były nierozerwalnie związane z kontrowersjami i burzliwymi reakcjami współczesnych. Jego innowacyjne podejście do dramaturgii, odchodzące od tradycyjnych przedstawień, często spotykało się z krytyką i było przedmiotem satyry. Mimo to, jego dzieła zyskały ogromne uznanie, a jego wpływ na rozwój teatru i literatury jest nieoceniony.

Krytyka i plotki

Eurypides był nieustannie wyśmiewany przez współczesnych mu poetów komediowych, a zwłaszcza przez Arystofanesa. Ten ostatni przedstawiał go jako niebezpiecznego intelektualistę, który podważa i niszczy tradycyjne wartości greckiego społeczeństwa. Krążyły również plotki, że w pisaniu sztuk pomagał mu sam filozof Sokrates lub aktor Cephisophon. Miało to na celu podważenie samodzielności twórczej tragika i sugerowanie, że jego dzieła nie były w pełni jego własne. Oskarżano go również często o bezbożność lub ateizm. Jego sztuka „Bachantki” jest przez niektórych badaczy interpretowana jako próba odparcia tych zarzutów, choć jej wymowa pozostaje wielowymiarowa. Przedstawianie przez niego kobiet jako postaci silnych, myślących i filozofujących było w ówczesnych Atenach skandalizujące. Jego portret Medei, kobiety targanej namiętnościami i dokonującej straszliwych czynów, do dziś budzi silne emocje i dyskusje.

Innowacje sceniczne i wpływ na teatr

Eurypides wprowadził do teatru wiele innowacji, które zrewolucjonizowały sposób inscenizacji i odbioru sztuk. Jedną z najbardziej znanych jest postać „deus ex machina” (boga z maszyny). Wykorzystując urządzenie zwane *mechane*, które pozwalało na unoszenie aktorów w powietrze, Eurypides potrafił w nagły sposób wprowadzić na scenę boską interwencję, która rozwiązywała skomplikowane intrygi fabularne. Ta technika, choć czasem krytykowana za łatwość rozwiązania problemów, była wyrazem jego dążenia do zaskoczenia widza i podkreślenia roli sił wyższych w ludzkim losie. Jego styl był tak charakterystyczny, że poeta Cratinus ukuł termin „euripidaristophaniser”, aby opisać kogoś, kto łączył w sobie intelektualne zacięcie Eurypidesa z komediowym stylem Arystofanesa, podkreślając tym samym unikalność i rozpoznawalność stylu Eurypidesa.

Niecodzienne historie związane z Eurypidesem

Istnieje wiele anegdot i legend związanych z Eurypidesem, które podkreślają jego znaczenie i wpływ. Według Plutarcha, niektórzy Ateńczycy wzięci do niewoli przez wrogów zdołali uniknąć śmierci tylko dlatego, że potrafili recytować fragmenty tekstów Eurypidesa. To świadczy o tym, jak głęboko jego dzieła zakorzeniły się w świadomości społeczeństwa i jak ważna była znajomość jego poezji. Istnieje również legenda, że po jego śmierci cenotaf tragika w pobliżu Pireusu został uderzony piorunem. Zdarzenie to interpretowano jako znak jego wyjątkowej mocy i boskiego wyróżnienia, co podkreślało jego legendarny status nawet po śmierci.

Warto wiedzieć: Eurypides jest uznawany za jednego z trzech największych tragików greckich, obok Eschylosa i Sofoklesa. Jego dorobek literacki, obejmujący od 92 do 95 sztuk, jest największy spośród tych trzech twórców, choć do czasów współczesnych przetrwało w całości jedynie 19 jego dzieł.

Podsumowując, Eurypides poprzez swoje przełomowe dzieła ukazał nam uniwersalne prawdy o ludzkiej naturze, które do dziś skłaniają do głębokiej refleksji nad naszym własnym życiem i doświadczeniami, a jego innowacyjne podejście do dramatu ukształtowało przyszłe pokolenia twórców teatralnych.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Euripides