Jimmy Carter: Życiorys 39. Prezydenta USA i Laureata Pokojowej Nagrody Nobla

0

Jimmy Carter, urodzony 1 października 1924 roku jako James Earl Carter Jr., to amerykański polityk i działacz humanitarny, który zapisał się w historii jako 39. prezydent Stanów Zjednoczonych (1977–1981). Jako najdłużej żyjący prezydent USA, w momencie śmierci 29 grudnia 2024 roku osiągnął wiek 100 lat. Jego życie, naznaczone długoletnim małżeństwem z Rosalynn Smith Carter, to historia od farmera z Georgii po zdobywcę Pokojowej Nagrody Nobla, który po zakończeniu prezydentury poświęcił się pracy na rzecz pokoju i praw człowieka.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 100 lat (w momencie śmierci)
• Żona/Mąż: Rosalynn Smith Carter
• Dzieci: Cztery (John William, James Earl III, Jeffrey, Amy Lynn)
• Zawód: Polityk, działacz humanitarny, były prezydent USA, farmer
• Główne osiągnięcie: Negocjacje porozumienia Camp David między Izraelem a Egiptem, Pokojowa Nagroda Nobla

Jimmy Carter – Biogram Prezydenta i Działacza Humanitarnego

Podstawowe Informacje Biograficzne

Dane Osobowe i Pochodzenie

James Earl Carter Jr., znany powszechnie jako Jimmy Carter, przyszedł na świat 1 października 1924 roku w Plains, w stanie Georgia. Jego pochodzenie z tego stanu uczyniło go jedynym prezydentem USA wywodzącym się z Georgii. Jimmy Carter przeszedł do historii jako pierwszy w dziejach prezydent Stanów Zjednoczonych, który osiągnął wiek 100 lat. Jego życie zakończyło się 29 grudnia 2024 roku w jego rodzinnym domu w Plains, zaledwie kilka miesięcy po uroczystym świętowaniu jego setnych urodzin.

Prezydentura i Kadencja

Jimmy Carter pełnił funkcję 39. prezydenta Stanów Zjednoczonych w latach 1977–1981, reprezentując Partię Demokratyczną. Jego prezydentura stanowiła ważny okres przejściowy w historii USA, będąc pomostem między rządami Geralda Forda a Ronalda Reagana. Przed objęciem najwyższego urzędu w państwie, Carter zdobywał doświadczenie polityczne, służąc jako 76. gubernator Georgii w latach 1971–1975. Wcześniej, w latach 1963–1967, reprezentował 14. dystrykt jako senator stanowy w Senacie Georgii.

Życie Prywatne i Rodzina

Małżeństwo z Rosalynn Smith Carter

W 1946 roku Jimmy Carter poślubił Rosalynn Smith, która stała się nie tylko jego życiową partnerką, ale także najbliższą doradczynią przez 77 lat ich wspólnego życia. Ich niezwykle długie i udane małżeństwo zakończyło się wraz ze śmiercią Rosalynn Carter w 2023 roku, czyniąc je jednym z najdłuższych w historii amerykańskich par prezydenckich. Carter wywodził się z rodziny o głębokich tradycjach rolniczych w Georgii. To właśnie to dziedzictwo ukształtowało jego tożsamość jako „farmera uprawiającego orzeszki ziemne” (peanut farmer). Określenie to stało się trwałym elementem jego wizerunku politycznego, podkreślając jego związek z ziemią i prostotę.

Kariera Wojskowa

Wykształcenie i Służba w Marynarce Wojennej

Droga Jimmy’ego Cartera do służby publicznej rozpoczęła się od edukacji wojskowej. Był absolwentem Akademii Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych (U.S. Naval Academy) w Annapolis, którą ukończył w 1946 roku, uzyskując tytuł Bachelor of Science. To wykształcenie przygotowało go do wieloletniej służby w siłach morskich Stanów Zjednoczonych.

Służba czynna w United States Navy trwała od 1946 do 1953 roku, po czym Carter kontynuował służbę w rezerwie aż do 1961 roku. W trakcie swojej kariery wojskowej osiągnął stopień porucznika (Lieutenant). Szczególnie cenne doświadczenie zdobył, służąc w siłach podwodnych (submarine service), co wiązało się również z udziałem w działaniach związanych z II wojną światową.

Droga do Polityki i Kariera Przedprezydencka

Sukcesy Polityczne w Georgii

Po zakończeniu służby wojskowej, Jimmy Carter powrócił do rodzinnego stanu Georgia i zaangażował się w życie polityczne. W latach 1963–1967 pełnił funkcję senatora stanowego, reprezentując 14. dystrykt. Następnie, w latach 1971–1975, piastował stanowisko gubernatora Georgii, zdobywając cenne doświadczenie w zarządzaniu na szczeblu stanowym.

„Czarny Koń” w Wyborach Prezydenckich 1976

W 1976 roku Jimmy Carter stał się tzw. „czarnym koniem” (dark horse) Partii Demokratycznej. Jako polityk mało znany poza swoim rodzinnym stanem, dzięki bezpośredniej i charyzmatycznej kampanii wyborczej zdołał pokonać urzędującego prezydenta Geralda Forda, co było znaczącym zwycięstwem.

Prezydentura Stanów Zjednoczonych (1977–1981)

Polityka Wewnętrzna

Po objęciu urzędu prezydenta w 1977 roku, Jimmy Carter podjął szereg znaczących decyzji. Jedną z jego pierwszych inicjatyw było ułaskawienie wszystkich osób uchylających się od poboru do wojska podczas wojny w Wietnamie. Ta decyzja miała na celu uleczenie narodowych ran i zjednoczenie społeczeństwa po trudnym okresie konfliktu.

W polityce wewnętrznej prezydentura Cartera zaznaczyła się powołaniem do życia dwóch nowych, ważnych departamentów rządowych: Departamentu Energii oraz Departamentu Edukacji. Te inicjatywy odzwierciedlały jego priorytety w zakresie zarządzania zasobami energetycznymi i rozwoju systemu edukacji w Stanach Zjednoczonych.

Sukcesy w Polityce Zagranicznej

Jimmy Carter odniósł spektakularne sukcesy w polityce zagranicznej, które do dziś są uznawane za jedne z jego największych osiągnięć. Kluczowym wydarzeniem było negocjowanie porozumienia Camp David między Izraelem a Egiptem w 1978 roku, które położyło fundament pod trwały pokój w regionie. Carter był również zaangażowany w negocjacje dotyczące traktatów dotyczących Kanału Panamskiego, a także w nawiązanie pełnych stosunków dyplomatycznych z Chinami, co miało dalekosiężne konsekwencje geopolityczne.

Wyzwania i Kryzysy Prezydentury

Prezydentura Jimmy’ego Cartera zakończyła się porażką w wyborach w 1980 roku. Na tę przegraną miały wpływ przede wszystkim kryzysy zagraniczne, które znacząco wpłynęły na nastroje społeczne i postrzeganie jego rządów. Do najważniejszych z nich należała radziecka inwazja na Afganistan oraz trwający 444 dni kryzys z zakładnikami w Iranie, który wywołał silne napięcia i poczucie bezradności w Stanach Zjednoczonych.

Działalność Po Prezydenturze: Filantropia i Pokój

Założenie Carter Center i Misja Humanitarna

Po opuszczeniu Białego Domu w 1981 roku, Jimmy Carter nie wycofał się z życia publicznego, lecz poświęcił się pracy humanitarnej i pokojowej. Owocem tych wysiłków było przyznanie mu w 2002 roku Pokojowej Nagrody Nobla, jako uznanie dla jego dekad pracy na rzecz pokojowego rozwiązywania konfliktów i promowania praw człowieka. Kluczowym elementem jego działalności po prezydenturze było założenie Carter Center, organizacji non-profit.

Carter Center odgrywa znaczącą rolę w promowaniu praw człowieka na całym świecie, monitorowaniu uczciwości wyborów w różnych krajach oraz w aktywnej walce z rzadkimi chorobami tropikalnymi. Działalność organizacji obejmuje szeroki zakres inicjatyw globalnych, mających na celu poprawę jakości życia i umacnianie demokracji.

Walka z Chorobami Tropikalnymi i Pomoc Humanitarna

Jednym z najbardziej znaczących osiągnięć Jimmy’ego Cartera w jego działalności po prezydenturze była kluczowa rola w niemal całkowitym wyeliminowaniu drakunkulozy, choroby wywoływanej przez robaka gwinejskiego. Carter osobiście angażował się w programy edukacyjne i zdrowotne w Afryce i Azji, co przyczyniło się do znaczącego ograniczenia rozprzestrzeniania się tej choroby.

Wolontariat z Habitat for Humanity

Przez dziesięciolecia Jimmy Carter był również jednym z najbardziej znanych i zaangażowanych wolontariuszy organizacji Habitat for Humanity. Jego osobiste zaangażowanie w budowanie domów dla ubogich rodzin stało się symbolem jego skromności, etyki pracy i głębokiego zaangażowania w pomoc potrzebującym. Jego post-prezydentura, trwająca ponad 43 lata, jest powszechnie uznawana przez historyków za najbardziej aktywną i owocną w historii Stanów Zjednoczonych.

Kluczowe Osiągnięcia i Nagrody

• Negocjacje porozumienia Camp David między Izraelem a Egiptem (1978)
• Podpisanie traktatów dotyczących Kanału Panamskiego
• Nawiązanie pełnych stosunków dyplomatycznych z Chinami
• Ułaskawienie osób uchylających się od poboru do wojska podczas wojny w Wietnamie
• Powołanie Departamentu Energii
• Powołanie Departamentu Edukacji
• Pokojowa Nagroda Nobla (2002)
• Kluczowa rola w wyeliminowaniu drakunkulozy

Dorobek Literacki i Powrót do Plains

Książki i Publicystyka

Jimmy Carter okazał się niezwykle płodnym autorem, pozostawiając po sobie bogaty dorobek literacki. Napisał liczne książki, które obejmują szeroki zakres tematów – od wspomnień politycznych, przez poezję, po kontrowersyjne komentarze na temat konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Jego publikacje często wywoływały dyskusje i odzwierciedlały jego głębokie przemyślenia na tematy społeczne i polityczne.

Powrót do Korzeni Rolniczych

Po zakończeniu swojej prezydentury, Carter powrócił do rodzinnego miasta Plains, aby zarządzać rodzinną farmą orzeszków ziemnych. Ten powrót do korzeni pokazał jego dystans do wielkiej polityki i chęć życia w zgodzie ze swoimi wartościami. Praca na farmie stała się dla niego symbolem spokoju i kontynuacji dziedzictwa.

Długowieczność i Ostatnie Lata

Rekordowa Długość Życia Prezydenta USA

Jimmy Carter przeszedł do historii jako rekordzista pod względem długości życia wśród prezydentów USA. Był pierwszym prezydentem, który dożył setnych urodzin, które obchodził 1 października 2024 roku. Jego niezwykła długowieczność stanowiła fascynujący rozdział w historii amerykańskiej prezydentury.

W lutym 2023 roku Jimmy Carter podjął trudną decyzję o przerwaniu leczenia medycznego i przejściu pod opiekę hospicyjną w swoim domu w Plains. Spędził tam ostatnie 22 miesiące życia w otoczeniu rodziny, co pozwoliło mu na godne i spokojne zakończenie swojej długiej i bogatej drogi życiowej.

Kluczowe Okresy w Życiu Jimmy’ego Cartera

Ciekawostki i Nietypowe Fakty

Obserwacja UFO

Wśród nietypowych anegdot związanych z życiem Jimmy’ego Cartera, jeszcze przed objęciem urzędu prezydenta, znajduje się oficjalny raport, który zgłosił w 1973 roku dotyczący zaobserwowania UFO. To wydarzenie dodaje element tajemniczości do jego biografii.

Pseudonim „Jimmy”

Podczas kampanii prezydenckiej w 1976 roku, Carter zyskał przydomek „Jimmy”. Zdecydował się na używanie tego bardziej swobodnego imienia, rezygnując z oficjalnego „James”, aby skrócić dystans do wyborców i podkreślić swój wizerunek człowieka z ludu. Ten zabieg marketingowy okazał się skuteczny.

Doktryna Cartera i Przemówienia

Głos Jimmy’ego Cartera został uwieczniony na nagraniach historycznych, a jednym z najbardziej znaczących przykładów jest jego przemówienie z 4 stycznia 1980 roku. W tym wystąpieniu potępił radziecką inwazję na Afganistan, co doprowadziło do ogłoszenia tzw. Doktryny Cartera, wyznaczającej nowe kierunki polityki zagranicznej USA w kontekście zimnej wojny.

Warto wiedzieć: Jimmy Carter jest powszechnie uważany za jednego z najbardziej aktywnych i wpływowych byłych prezydentów USA, którego zaangażowanie w sprawy globalne trwało przez dekady po zakończeniu kadencji w Białym Domu.

Jimmy Carter, były prezydent Stanów Zjednoczonych, pozostawił po sobie trwały ślad jako polityk, dyplomata i niestrudzony działacz humanitarny. Jego życie, od skromnych początków na farmie w Georgii po zdobycie Pokojowej Nagrody Nobla, jest świadectwem jego niezłomnych zasad i zaangażowania w budowanie lepszego świata. Jego prezydentura, choć naznaczona wyzwaniami, przyniosła znaczące sukcesy w polityce zagranicznej, a jego działalność po opuszczeniu Białego Domu, skupiona na pokoju, prawach człowieka i walce z chorobami, stanowi inspirację dla przyszłych pokoleń.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jimmy_Carter