Mata Hari: kobieta szpieg i jej pluton egzekucyjny

1

Margaretha Geertruida Zelle, znana światu jako Mata Hari, urodziła się 7 sierpnia 1876 roku w Leeuwarden w Holandii. Na przestrzeni lat jej postać wyrosła na symbol femme fatale, kobiety owianej tajemnicą, której życie – od skromnych początków, przez burzliwe małżeństwo i tragiczną utratę dziecka, po karierę egzotycznej tancerki i kontrowersyjne oskarżenia o szpiegostwo – stanowi fascynującą materię biograficzną. Mata Hari zmarła w wieku 41 lat, rozstrzelana 15 października 1917 roku, a jej historia do dziś budzi liczne pytania i rozpala wyobraźnię.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 15 października 1917 roku miała 41 lat.
• Żona/Mąż: Była żoną Rudolfa MacLeoda.
• Dzieci: Miała dwoje dzieci: syna Normana-Johna (zmarł w dzieciństwie) i córkę Louise Jeanne.
• Zawód: Tancerka egzotyczna, performerka.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie ikonicznego wizerunku femme fatale, który przetrwał wieki.

Podstawowe informacje o Mata Hari

Prawdziwe nazwisko, pochodzenie i pseudonim

Choć Margaretha Geertruida Zelle przez lata budowała wokół siebie aurę tajemniczości, jej korzenie są holenderskie. Urodzona 7 sierpnia 1876 roku w Leeuwarden, była córką Adama Zelle i Antje van der Meulen, obojga Holendrów. Jej sceniczny pseudonim, „Mata Hari”, wywodzi się z języka indonezyjskiego, gdzie „mata” oznacza „oko”, a „hari” – „dzień”, co razem tworzy znaczenie „oko dnia”, czyli słońce. Ten egzotyczny pseudonim doskonale współgrał z jej sceniczną kreacją.

Data i okoliczności śmierci

Mata Hari zmarła 15 października 1917 roku w wieku 41 lat, rozstrzelana przez francuski pluton egzekucyjny w Vincennes. Została oskarżona o szpiegostwo na rzecz Niemiec podczas I wojny światowej. Okoliczności jej śmierci do dziś pozostają przedmiotem dyskusji i analiz, a wielu historyków uważa, że mogła stać się kozłem ofiarnym w skomplikowanej grze wywiadów.

Wizerunek femme fatale

Kariera Mata Hari jako tancerki egzotycznej, połączona z licznymi, często domniemanymi, romansami w kręgach dyplomatycznych i wojskowych, ugruntowała jej wizerunek jako archetypicznej „kobiety fatalnej” (femme fatale). Ten wizerunek podkreśla jej zdolność do wykorzystywania uroku i uwodzenia w celu osiągnięcia własnych celów, często w kontekście intryg i szpiegostwa. Jej biografia jest nierozerwalnie związana z tym archetypem, co czyni ją postacią wciąż fascynującą i inspirującą.

Życie prywatne i rodzinne Mata Hari

Rodzice i wczesne dzieciństwo

Margaretha Geertruida Zelle pochodziła z zamożnej rodziny. Jej ojciec, Adam Zelle, był z powodzeniem inwestującym w przemysł naftowy i produkcję kapeluszy, co zapewniało rodzinie dostatnie życie. Ten beztroski okres w dzieciństwie miał jednak ulec znacznemu załamaniu w późniejszych latach.

Rozpad rodziny i tragedia młodości

Losy rodziny Zelle uległy dramatycznej zmianie w 1889 roku, kiedy to ojciec Margarethy zbankrutował, co doprowadziło do rozwodu rodziców. Niedługo potem, w 1891 roku, zmarła jej matka. Te tragiczne wydarzenia spowodowały ostateczny rozpad rodziny i umieszczenie Margarethy pod opieką ojca chrzestnego, co było bolesnym doświadczeniem w jej młodości.

Małżeństwo z Rudolfem MacLeodem

W wieku 18 lat Margaretha Zelle odpowiedziała na ogłoszenie matrymonialne kapitana holenderskiej armii kolonialnej, Rudolfa MacLeoda. Pobrali się 11 lipca 1895 roku w Amsterdamie. To małżeństwo miało przynieść jej podróż do dalekich Indii Wschodnich i stać się źródłem wielu trudnych doświadczeń.

Tragiczne losy dzieci

Mata Hari miała dwoje dzieci z małżeństwa z Rudolfem MacLeodem:

• Syn Norman-John (1897–1899) zmarł w wieku zaledwie dwóch lat, prawdopodobnie w wyniku powikłań po leczeniu syfilisu. Jego strata była dla niej ogromnym ciosem.
• Córka Louise Jeanne (1898–1919).

Tragiczny los syna stanowił głęboko bolesny rozdział w jej życiu.

Przemoc domowa i rozwód

Małżeństwo z Rudolfem MacLeodem okazało się pasmem nieszczęść. Kapitan był alkoholikiem, znęcał się nad Margarethą fizycznie i miał liczne romanse. Znoszenie tej sytuacji stało się dla niej nie do zniesienia. Para ostatecznie rozstała się w 1902 roku, co otworzyło Margarecie drogę do samodzielności i poszukiwania własnej ścieżki życiowej.

Kariera artystyczna Mata Hari

Początki w Paryżu i debiut jako tancerka

Po przeprowadzce do Paryża w 1903 roku, Margaretha początkowo pracowała jako amazonka cyrkowa pod nazwiskiem Lady MacLeod i pozowała jako modelka. Przełom nastąpił 13 marca 1905 roku, podczas jej debiutanckiego występu w Musée Guimet. Tam Mata Hari, opierając swój sukces na wymyślonej historii o pochodzeniu z jawajskiej rodziny, stała się sensacją.

Styl występów i kontrowersje

Styl występów Mata Hari charakteryzował się stopniowym zrzucaniem okryć, aż do momentu, gdy pozostawała jedynie w ozdobach i biżuterii. Ważne jest, że nigdy nie występowała całkowicie nago z przodu, co świadczyło o pewnych granicach, których nie chciała przekraczać. Jej występy, choć zmysłowe i egzotyczne, balansowały na granicy sztuki i taniego ekshibicjonizmu, wywołując mieszane reakcje.

Schyłek kariery i ostatni występ

Około 1910 roku popularność Mata Hari zaczęła słabnąć. Pojawiło się wiele naśladowczyń, a krytycy coraz głośniej zarzucali jej brak autentycznego talentu artystycznego, sugerując, że sukces opiera się głównie na erotyzmie. Ostatni występ Mata Hari odbył się 13 marca 1915 roku, symbolicznie zamykając rozdział jej scenicznej kariery.

Działalność szpiegowska i proces Mata Hari

Relacja z Wadimem Masłowem i werbunek

Podczas I wojny światowej Mata Hari zakochała się w młodym rosyjskim kapitanie Wadimie Masłowie. Kiedy został ranny, Mata Hari zgodziła się szpiegować dla Francji w zamian za pozwolenie na odwiedzenie go. To romantyczne zaangażowanie stało się początkiem jej udziału w działalności wywiadowczej, choć jej motywacje mogły być bardziej złożone.

Werbunek przez Deuxième Bureau

Kapitan Georges Ladoux z francuskiego Deuxième Bureau złożył Mata Hari propozycję miliona franków za uwiedzenie następcy tronu Niemiec, księcia Wilhelma, i zdobycie od niego tajemnic wojskowych. Ta oferta była znaczącym krokiem w jej zaangażowaniu w świat szpiegowski, umieszczając ją w centrum politycznych i militarnych intryg tamtych czasów.

Podwójna gra i zdrada Niemców

W 1916 roku, w Madrycie, Mata Hari nawiązała kontakt z niemieckim attaché wojskowym, majorem Arnoldem Kalle. Niemcy, chcąc zmanipulować sytuację, celowo wysłali do Berlina depeszę napisaną łatwym do złamania kodem, w której zidentyfikowali ją jako szpiega H-21. Ta prowokacja miała na celu sprowokowanie Francuzów do jej aresztowania i była kluczowym elementem prowadzącym do jej upadku.

Proces i rola kozła ofiarnego

Mata Hari została aresztowana 13 lutego 1917 roku w Paryżu. Francuski rząd, potrzebując sukcesu propagandowego po klęskach na froncie, wykreował ją na „super-szpiega”. Proces, który rozpoczął się 24 lipca 1917 roku, był w dużej mierze przedstawieniem mającym na celu odwrócenie uwagi od trudnej sytuacji militarnej Francji. Oskarżona o szpiegostwo, Mata Hari otrzymała karę śmierci.

Brak twardych dowodów winy

Podczas procesu nie przedstawiono jednoznacznych dowodów na to, że działania Mata Hari realnie wpłynęły na przebieg wojny. Zarzuty o szpiegostwo na rzecz Niemiec opierały się głównie na poszlakach i manipulacji. Wielu historyków uważa, że Mata Hari została skazana bez wystarczających dowodów, stając się ofiarą okoliczności i politycznych nacisków. Była ona holenderską tancerką, która stała się obiektem międzynarodowych intryg.

Kontrowersje i egzekucja Mata Hari

Postawa podczas egzekucji

Według relacji świadka, Henry’ego Walesa, Mata Hari wykazała się niezwykłą odwagą podczas egzekucji. Odmówiła zawiązania oczu i przywiązania do słupa, a tuż przed salwą miała posłać żołnierzom pożegnalny pocałunek. Jej postawa w obliczu śmierci pozostaje jednym z najbardziej poruszających momentów jej biografii. Została rozstrzelana 15 października 1917 roku.

Wątpliwości co do winy i rehabilitacja

Wątpliwości co do winy Mata Hari są nadal żywe. W 2001 roku fundacja jej imienia, bazując na odtajnionych aktach brytyjskiego MI5, bezskutecznie wnioskowała do rządu Francji o jej rehabilitację. Dokumenty sugerują, że choć mogła być szpiegiem niskiego szczebla lub działać jako podwójny agent, wiele dowodów przeciwko niej mogło zostać spreparowanych. Stawia to pod znakiem zapytania słuszność wyroku.

Losy ciała

Po egzekucji ciało Mata Hari nie zostało odebrane przez rodzinę i zostało przekazane do celów naukowych. Jej głowa była przez lata przechowywana w Muzeum Anatomii w Paryżu, jednak w 2000 roku odkryto, że zaginęła, prawdopodobnie podczas przeprowadzki muzeum w 1954 roku. Ta historia podkreśla surrealistyczny i niepokojący obrót spraw związanych z jej dziedzictwem.

Ciekawostki z życia Mata Hari

Edukacja i znajomości

W młodości Margaretha Geertruida kształciła się na nauczycielkę przedszkola, jednak została usunięta z placówki po incydencie z dyrektorem. Była długoletnią kochanką milionera Émile’a Étienne’a Guimeta, fundatora muzeum, w którym debiutowała. Jej sieć kontaktów obejmowała najwyższych rangą oficerów i polityków wielu krajów europejskich, co świadczy o jej znaczeniu i zasięgu.

Ubiór podczas śmierci

Istnieją sprzeczne relacje dotyczące stroju Mata Hari podczas egzekucji. Niektóre źródła podają, że miała na sobie specjalnie uszyty garnitur amazoński i białe rękawiczki, co mogłoby sugerować chęć zachowania godności do samego końca. Życie Mata Hari, od luksusowego dzieciństwa, przez nieszczęśliwe małżeństwo i tragiczną utratę dziecka, po karierę egzotycznej tancerki i oskarżenia o szpiegostwo, stanowi fascynującą opowieść o kobiecie, która żyła na własnych zasadach, stając się legendą.

Chronologia życia Mata Hari

Warto wiedzieć: Prawdziwe nazwisko Mata Hari brzmiało Margaretha Geertruida Zelle, a jej pseudonim artystyczny „Mata Hari” pochodzi z języka indonezyjskiego i oznacza „oko dnia”.

Historia Margarethy Geertruidy Zelle, znanej jako Mata Hari, stanowi przejmujące świadectwo tego, jak łatwo można stać się ofiarą politycznych machinacji, zwłaszcza gdy życie toczy się na styku wielkich konfliktów i osobistych dramatów. Jej życie, od skromnych początków do kreacji ikony femme fatale, pozostaje fascynującym przykładem kobiecej siły, odwagi i złożoności ludzkiego losu w obliczu historii.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Mata_Hari