Rumi: Życie i dziedzictwo największego perskiego poety mistycznego

1

Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, powszechnie znany jako Rumi, urodził się 30 września 1207 roku, co oznacza, że na rok 2024 ma 817 lat. Uznawany za jednego z największych poetów mistycznych i sufickich uczonych w historii, Rumi przeszedł głęboką duchową transformację po przełomowym spotkaniu z Szamsem z Tabrizu. Był żonaty z Gowhar Khatun, z którą miał dwóch synów: Sultana Walada i Ala-eddina Chalabi. Jego monumentalny poemat duchowy „Masnavi” i zbiór lirycznych wierszy „Divan-e Shams-e Tabrizi” stanowią kluczowe dzieła, które do dziś wywierają ogromny wpływ na światową kulturę i duchowość.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 817 lat (na rok 2024)
• Żona/Mąż: Gowhar Khatun
• Dzieci: Sultan Walad, Ala-eddin Chalabi
• Zawód: poeta mistyczny, suficki uczony, prawnik, nauczyciel
• Główne osiągnięcie: Stworzenie monumentalnych dzieł poetyckich i duchowych, takich jak „Masnavi” i „Divan-e Shams-e Tabrizi”, które wywarły globalny wpływ.

Podstawowe informacje o Rumi

Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī przyszedł na świat 30 września 1207 roku w mieście Wakhsh, na wschodnim brzegu rzeki Wakhsh, w regionie dzisiejszej Tadżykistanu, wówczas należącym do Imperium Chorezmijskiego. Pochodził z rodziny perskiej. Jego ojciec, Bahâ’ uddîn Walad, był cenionym kaznodzieją i prawnikiem w Wielkim Balchu, jednym z ważnych ośrodków perskiej kultury i sufizmu.

Przydomek „Rumi” dosłownie oznacza „Rzymianin” i odnosi się do faktu, że większość życia spędził w Anatolii, regionie historycznie znanym jako „Rum” (od Cesarstwa Bizantyjskiego). W świecie perskojęzycznym jest najczęściej nazywany „Mawlānā” lub „Molānā” („nasz mistrz”), a w Turcji „Mevlânâ”. Rumi zmarł w Konyi, stolicy Sułtanatu Rum, 17 grudnia 1273 roku, w wieku 66 lat. Jego śmierć była początkiem intensywnego kultu.

Rodzina i życie prywatne Rumi

Rodzice i tradycja rodzinna

Ojcem Rumiego był Bahā ud-Dīn Walad, znany jako „Sułtan Uczonych”, szanowany teolog i mistyk. Rodzina Rumiego była głęboko osadzona w tradycji nauczania islamu, praktykując liberalną szkołę hanaficko-maturydyjską, co podkreślało otwartość i intelektualne podejście do wiary w jego domu rodzinnym.

Małżeństwa i potomstwo

W 1225 roku Rumi poślubił Gowhar Khatun w Karamanie. Owocem tego związku było dwóch synów: Sultan Walad i Ala-eddin Chalabi. Sultan Walad odegrał kluczową rolę w rozpowszechnianiu nauk ojca i założył zakon Mevlevi. Ala-eddin Chalabi również był ważną postacią w kontekście dziedzictwa Rumiego.

Ucieczka przed Mongołami

Dzieciństwo Rumiego przypadło na okres wielkich zawirowań politycznych w Azji Środkowej. W wieku około 5-13 lat, jego rodzina zmuszona była do ucieczki przed nadciągającymi hordami mongolskimi. Długa i trudna podróż wiodła przez Samarkandę, Niszapur, Bagdad i region Hidżazu, aż po Damaszek. Ta przymusowa emigracja z pewnością wpłynęła na kształtowanie się jego wrażliwości i duchowego spojrzenia na świat.

Kariera i edukacja Rumi

Edukacja religijna i prawnicza

Po śmierci ojca w 1231 roku, 25-letni Rumi objął jego stanowisko islamskiego molvi (nauczyciela). Przez kolejne dziewięć lat jego edukacja była kontynuowana pod kierunkiem Sayyeda Burhana ud-Dina Muhaqqiqa Termaziego, co stanowiło fundament dla jego późniejszej działalności jako uczonego.

Działalność jako jurysta

Zanim Rumi zasłynął jako poeta, był uznanym islamskim prawnikiem w Konyi. W tej roli wydawał fatwy i regularnie wygłaszał kazania, prowadząc zajęcia dla studentów w medresie. Działalność ta świadczy o jego głębokim zaangażowaniu w życie religijne i intelektualne społeczności.

Przełomowe spotkanie z Szamsem z Tabrizu

Jednym z najważniejszych momentów w życiu Rumiego było spotkanie z wędrownym derwiszczem Szamsem z Tabrizu. Miało ono miejsce 15 listopada 1244 roku i całkowicie odmieniło jego dotychczasowe życie. Intensywna relacja z Szamsem doprowadziła do tego, że Rumi porzucił swoje dotychczasowe obowiązki, poświęcając się głębszemu poszukiwaniu duchowemu.

Zniknięcie Szamsa i narodziny poety

Tajemnicze zniknięcie Szamsa z Tabrizu w grudniu 1248 roku pogrążyło Rumiego w głębokiej żałobie. To cierpienie i tęsknota za utraconym przyjacielem stały się potężnym katalizatorem jego twórczości poetyckiej. W swoich wierszach Rumi poszukiwał duchowej jedności z Szamsem, wyrażając uczucia i przemyślenia na temat miłości, Boga i wszechświata. W tym okresie narodził się wielki poeta.

Najważniejsze dzieła Rumi

Masnavi (Mathnawī-ī ma’nawī)

„Masnavi” jest powszechnie uważane za jedno z najwybitniejszych dzieł literatury perskiej, często nazywane „Koranem w języku perskim”. Jest to monumentalny poemat duchowy, który stanowi kompendium nauk Rumiego, zawierający liczne opowieści i przypowieści prowadzące ku zrozumieniu duchowości i boskiej miłości. Dzieło to wywarło olbrzymi wpływ na rozwój literatury mistycznej i filozofii sufickiej.

Divan-e Shams-e Tabrizi

„Divan-e Shams-e Tabrizi” to zbiór lirycznych wierszy, w tym gazali, które Rumi napisał pod wpływem swojej relacji z Szamsem z Tabrizu. Dzieło to jest wyrazem ekstatycznej miłości mistycznej, duchowego uniesienia i tęsknoty za boską obecnością. Wiersze te charakteryzują się niezwykłą intensywnością emocjonalną i głębią duchową.

Dzieła prozą

Oprócz poezji, Rumi pozostawił znaczące prace prozą, w tym „Fihi ma fihi” (zapis jego rozmów i wykładów), „Majalis-i Sab’a” (zbiór nauk) oraz „Maktubat” (zbiór listów). Te dzieła uzupełniają obraz Rumiego jako wszechstronnego myśliciela i nauczyciela.

Dziedzictwo i wpływ Rumi

Status „najpopularniejszego poety świata”

Rumi jest powszechnie opisywany jako najpopularniejszy poeta na świecie. Jego dzieła zostały przetłumaczone na dziesiątki języków, co świadczy o uniwersalności jego przesłania. W ostatnich latach Rumi zdobył szczególną popularność w Stanach Zjednoczonych, stając się najlepiej sprzedającym się poetą.

Uznanie UNESCO

W 2007 roku, z okazji 800-lecia urodzin Rumiego, UNESCO wydało pamiątkowy medal, doceniając jego ogromny wkład w kulturę światową oraz promowanie idei pokoju i tolerancji.

Zakon Wirujących Derwiszy

Po śmierci Rumiego, jego syn Sultan Walad założył zakon Mevlevi, znany jako Zakon Wirujących Derwiszy. Członkowie tego zakonu praktykują ceremonię Sama – mistyczny taniec polegający na wirowaniu, będący formą medytacji i modlitwy.

Koncepcja Sufi Whirling

Rumi jest często uznawany za tego, który spopularyzował praktykę wirowania (Sufi Whirling) jako formę medytacji. Wierzył, że muzyka i taniec mogą stanowić drogę do uwolnienia duszy i osiągnięcia duchowej transcendencji.

Kluczowe wydarzenia z życia Rumi

Inne aspekty życia Rumi

Uniwersalizm i tolerancja

Rumi był znany ze swojego otwartego i tolerancyjnego podejścia do ludzi różnych wyznań. Podkreślał, że droga do Boga prowadzi przez miłość i zrozumienie, a miłość jest uniwersalnym językiem przekraczającym wszelkie podziały.

Kontrowersje wokół relacji z Szamsem

Intensywna więź Rumiego z Szamsem z Tabrizu budziła kontrowersje wśród jego rodziny i uczniów, prowadząc do napięć i niezrozumienia.

Ciekawostki

Według legendy, podczas ucieczki przed Mongołami, młody Rumi miał spotkać poetę Attara, który przepowiedział jego wielkość. Jego poezja często nawiązuje do zjawisk naturalnych, jak światło słońca, symbol boskiej obecności.

Miejsce spoczynku

Mauzoleum Rumiego w Konyi, znane jako Mevlana Museum, jest jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc w Turcji i stanowi symbol duchowego mostu między Wschodem a Zachodem.

W Konyi, w rocznicę śmierci Rumiego, odbywa się uroczysty pokaz ceremonii Sama, która jest integralną częścią praktyk sufizmu i stanowi wyraz jego duchowych poszukiwań.

Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī (Rumi) pozostawił po sobie bogate dziedzictwo poetyckie i duchowe, które nadal inspiruje miliony ludzi na całym świecie. Jego nauki o miłości i tolerancji, zawarte w dziełach takich jak „Masnavi”, stanowią ponadczasowe przesłanie, które przekracza granice kultur i religii, podkreślając siłę zrozumienia i empatii.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Rumi