Arthur Schopenhauer, urodzony 22 lutego 1788 roku w Gdańsku, to jeden z najwybitniejszych niemieckich filozofów XIX wieku, którego pesymistyczny system myślowy wywarł znaczący wpływ na późniejsze pokolenia. Znany przede wszystkim jako autor dzieła „Świat jako wola i przedstawienie”, w którym przedstawił koncepcję świata jako emanacji ślepej i cierpiącej woli życia. Filozof zmarł 21 września 1860 roku w wieku 72 lat. Mimo skomplikowanych relacji rodzinnych, jego myśl do dziś inspiruje i prowokuje do dyskusji.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Filozof zmarł w wieku 72 lat.
- Żona/Mąż: Brak informacji o żonie.
- Dzieci: Dwie nieślubne córki, obie zmarły w niemowlęctwie.
- Zawód: Filozof.
- Główne osiągnięcie: Stworzenie systemu filozoficznego opartego na koncepcji woli życia i pesymizmu, zawartego w dziele „Świat jako wola i przedstawienie”.
Kim był Arthur Schopenhauer? Podstawowe informacje biograficzne
Arthur Schopenhauer, urodzony 22 lutego 1788 roku w Gdańsku, jest postacią, której nazwisko jest nierozerwalnie związane z filozofią XIX wieku. Jego system myślowy, głęboko zakorzeniony w pesymizmie, stanowił przełomowe spojrzenie na rzeczywistość, odmienne od dominujących wówczas nurtów idealistycznych. Kluczowym dziełem jego życia, opublikowanym w 1818 roku, jest „Świat jako wola i przedstawienie”. W tej monumentalnej pracy Schopenhauer przedstawił swoją wizję świata jako manifestacji ślepej i irracjonalnej siły, którą nazwał „wolą życia”. Filozof zmarł 21 września 1860 roku we Frankfurcie nad Menem, dożywszy 72 lat.
Pochodzenie i dane biograficzne
Arthur Schopenhauer przyszedł na świat w zamożnej rodzinie. Jego rodzice, Heinrich Floris i Johanna Schopenhauer, wywodzili się z szanowanych, niemieckich rodzin patrycjuszowskich, a ich poglądy polityczne były silnie związane z ideami republikańskimi i kosmopolitycznymi. Ze względu na te przekonania, po zajęciu Gdańska przez Prusy w 1793 roku, rodzina przeniosła się do Hamburga. Tragiczne wydarzenie miało miejsce w 1805 roku, gdy ojciec Arthura utonął w kanale. Zarówno Arthur, jak i jego matka, byli przekonani, że było to samobójstwo spowodowane depresją.
Filozoficzna tożsamość i główne dzieło
Schopenhauer jest powszechnie uznawany za jednego z najważniejszych niemieckich filozofów XIX wieku. Jego unikalna tożsamość filozoficzna opiera się na głęboko pesymistycznym spojrzeniu na świat. Centralnym punktem jego systemu jest koncepcja „woli życia” – nieświadomego, ślepego popędu, który stanowi fundamentalną siłę napędową wszystkiego, co istnieje, i jest jednocześnie źródłem wszelkiego cierpienia. To właśnie w jego opus magnum, „Świat jako wola i przedstawienie”, wydanym w 1818 roku, Schopenhauer szczegółowo rozwinął tę ideę, opisując świat jako nieustanne manifestacje tej wszechogarniającej woli.
Życie prywatne i rodzinne Arthura Schopenhauera
Życie osobiste Arthura Schopenhauera było naznaczone skomplikowanymi relacjami rodzinnymi oraz wewnętrznymi rozterkami. Wychowany w zamożnym domu, od najmłodszych lat doświadczał wpływów idei republikańskich i kosmopolitycznych, propagowanych przez rodziców. Tragiczna śmierć ojca w młodym wieku oraz napięte stosunki z matką ukształtowały jego późniejsze spojrzenie na świat i relacje międzyludzkie.
Rodzice i wczesne lata
Arthur był jedynym synem Heinricha Florisa i Johanny Schopenhauer. Jego rodzice wywodzili się z szanowanych, niemieckich rodzin patrycjuszowskich. Ich liberalne i kosmopolityczne poglądy miały znaczący wpływ na wychowanie syna, a także na decyzje dotyczące ich miejsca zamieszkania. Kiedy Prusy zajęły Gdańsk w 1793 roku, rodzina Schopenhauerów, nie zgadzając się z nową sytuacją polityczną, przeniosła się do Hamburga. W 1805 roku rodzina przeżyła tragedię – ojciec Arthura utonął w kanale. Zarówno Arthur, jak i jego matka, byli przekonani, że było to samobójstwo, wynikające z głębokiej depresji, która dręczyła Heinricha Florisa.
Relacje rodzinne i osobiste
Relacje Arthura z matką, Johanną, były niezwykle burzliwe i naznaczone głębokim konfliktem. Johanna postrzegała swojego syna jako osobę arogancką i trudną we współżyciu, co doprowadziło do trwającego przez 24 lata zerwania kontaktu między nimi. Ten długotrwały chłód w relacjach matczyno-synowskich z pewnością odcisnął piętno na osobowości i późniejszych poglądach Schopenhauera, w tym na jego często krytycznych wypowiedziach na temat kobiet.
Potomstwo i życie intymne
Paradoksalnie, mimo że Schopenhauer w swojej filozofii często gloryfikował ascetyzm i odrzucenie doczesnych przyjemności, jego życie intymne było bardziej złożone. Filozof miewał romanse, a sam przyznał się do posiadania dwóch nieślubnych córek. Niestety, obie dziewczynki zmarły w niemowlęctwie, co stanowiło kolejny bolesny element w jego życiu osobistym.
Edukacja i rozwój intelektualny
Wczesne lata życia Arthura Schopenhauera były kształtowane przez podróże i różnorodność doświadczeń edukacyjnych, które miały kluczowe znaczenie dla jego późniejszego rozwoju intelektualnego. Okresy spędzone za granicą, kontakt z różnymi kulturami i systemami edukacyjnymi, pozwoliły mu na zdobycie wszechstronnej wiedzy i ukształtowanie własnego, krytycznego spojrzenia na świat.
Wczesna edukacja i nauka języków
Już w wieku dziewięciu lat, w 1797 roku, Arthur został wysłany do Hawru we Francji. Pobyt ten okazał się niezwykle owocny, ponieważ pozwolił mu na biegle opanowanie języka francuskiego, który stał się jednym z jego narzędzi komunikacji i wyrażania myśli. Dwa lata później, w 1803 roku, Schopenhauer spędził dwanaście tygodni w szkole w Wimbledon w Anglii. Doświadczenie to nie należało jednak do najprzyjemniejszych – surowa religijność anglikańska zniechęciła go do siebie i do tego systemu wychowawczego.
Studia uniwersyteckie i doktorat
W 1809 roku Arthur Schopenhauer rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie w Getyndze. Jednak już po roku studiów podjął decyzję o całkowitej zmianie ścieżki kariery. Zdecydował się poświęcić wyłącznie filozofii, co stanowiło punkt zwrotny w jego życiu intelektualnym. Swoje akademickie wykształcenie formalnie zakończył w 1813 roku, uzyskując tytuł doktora filozofii na Uniwersytecie w Jenie. Jego praca doktorska nosiła tytuł „O czworakim źródle zasady racji dostatecznej”.
Kariera akademicka i rozwój filozofii
Kariera akademicka Arthura Schopenhauera była naznaczona zarówno ambicją, jak i znaczącymi trudnościami. Jego próby zaistnienia na uniwersyteckiej scenie intelektualnej, zwłaszcza w opozycji do dominujących wówczas myślicieli, zakończyły się fiaskiem, co jednak nie powstrzymało go przed dalszym rozwijaniem własnego, oryginalnego systemu filozoficznego.
Praca na Uniwersytecie w Berlinie i rywalizacja
W 1820 roku Arthur Schopenhauer podjął próbę zdobycia pozycji na uniwersytecie, zostając wykładowcą w Berlinie. Jego podejście do kariery akademickiej było jednak dalekie od konwencjonalnego. Celowo wyznaczał godziny swoich wykładów w tym samym czasie, co zajęcia G.W.F. Hegla, jednego z najbardziej wpływowych filozofów epoki. Był to jawny sygnał rzucenia mu wyzwania i próba odebrania mu studentów.
Porażka akademicka
Rywalizacja z Heglem okazała się jednak dla Schopenhauera klęską. Jego wykłady cieszyły się znikomym zainteresowaniem – na zajęcia przychodziło zaledwie pięciu studentów. Ta porażka akademicka znacząco wpłynęła na jego późniejsze postrzeganie instytucji uniwersyteckich i relacji między filozofami.
Krytyka idealizmu niemieckiego
Schopenhauer był zaciekłym krytykiem czołowych postaci niemieckiego idealizmu, takich jak Hegel, Fichte i Schelling. Uważał ich systemy filozoficzne za pozbawione głębi i intelektualnej uczciwości, nazywając ich działania „szarlatanerią”. Jego krytyka wynikała z fundamentalnych różnic w postrzeganiu rzeczywistości i roli filozofii w jej pojmowaniu.
Wpływy indyjskie
Jednym z najbardziej charakterystycznych aspektów filozofii Schopenhauera był jego entuzjazm dla myśli wschodniej. Był jednym z pierwszych myślicieli Zachodu, który z wielkim zainteresowaniem pochylił się nad filozofią Upaniszad oraz buddyzmem. Te starożytne tradycje dostarczyły mu wielu inspiracji i pomogły w ukształtowaniu jego własnego, unikalnego systemu myślowego, który podkreślał cierpienie jako nieodłączny element egzystencji.
Teoria woli
Rdzeniem systemu filozoficznego Arthura Schopenhauera jest teoria woli. W swoim dziele „Świat jako wola i przedstawienie” uznał on, że fundamentalną rzeczywistością świata nie jest rozum czy świadomość, lecz „wola życia” – ślepy, nieświadomy popęd, który napędza wszelkie istnienie. Ta wszechogarniająca siła, pozbawiona celu i rozumu, jest według Schopenhauera głównym źródłem cierpienia wszystkich istot.
Majątek i niezależność finansowa
Arthur Schopenhauer cieszył się znaczną niezależnością finansową, co pozwoliło mu na poświęcenie się pracy filozoficznej bez konieczności martwienia się o codzienne utrzymanie. Jego sytuacja materialna była wynikiem zarówno dziedzictwa, jak i umiejętnych inwestycji.
Dziedzictwo po ojcu
Po śmierci swojego ojca, Heinricha Florisa, Arthur Schopenhauer otrzymał znaczną część spadku. Zamiast inwestować w ryzykowne przedsięwzięcia, filozof zdecydował się na konserwatywne ulokowanie odziedziczonych środków w obligacje rządowe. Taka strategia okazała się bardzo skuteczna.
Niezależność finansowa
Dzięki regularnym odsetkom z posiadanych obligacji, Schopenhauer mógł prowadzić życie niezależnego uczonego. Pozwoliło mu to skupić się wyłącznie na badaniach filozoficznych i pisaniu, bez potrzeby poszukiwania pracy zarobkowej czy zabiegania o łaski mecenasów. Ta finansowa swoboda była dla niego niezwykle cenna.
Spór z domem handlowym
Niezależność finansowa Schopenhauera została wystawiona na próbę w sytuacji upadłości domu handlowego Muhl. Jako jeden z wierzycieli, Schopenhauer odmówił zaakceptowania ugody, nalegając na odzyskanie pełnej kwoty należności. Po latach batalii prawnej udało mu się ostatecznie odzyskać całość swoich pieniędzy, co świadczy o jego determinacji i dbałości o własne interesy finansowe.
Osobowość, poglądy i styl życia
Arthur Schopenhauer był postacią o wyrazistym charakterze, której poglądy często budziły kontrowersje. Jego stosunek do zwierząt, kobiet, a także jego ateizm, świadczą o głębokich przemyśleniach i niekonwencjonalnym spojrzeniu na świat. Jednocześnie, w swoim codziennym życiu, cenił sobie rutynę i towarzystwo swoich wiernych psów.
Stosunek do zwierząt
Schopenhauer był jednym z prekursorów etyki zwierząt. Stanowczo sprzeciwiał się wiwisekcji i wszelkim formom okrucieństwa wobec zwierząt. Jego empatia wobec istot żyjących, które postrzegał jako ucieleśnienie cierpiącej woli życia, była wyrazem jego głębokiego humanizmu, choć często stosowanego selektywnie.
Pudle filozofa
Wiernymi towarzyszami Schopenhauera były jego psy rasy pudel. Traktował je z wielką troską i przywiązaniem, a w swoim testamencie zadbał o ich przyszłość. Psy te stanowiły dla niego nie tylko towarzystwo, ale jedne z nielicznych istot, z którymi nawiązał głębszą więź emocjonalną. Ich obecność była dla niego źródłem komfortu i stałości w życiu.
Poglądy na kobiety
Filozof znany był z wyraźnie mizoginistycznych poglądów, które szczegółowo przedstawił w swoim eseju „O kobietach”. Wielu badaczy wiąże te kontrowersyjne opinie z jego toksyczną i napiętą relacją z matką, Johanną. Jego sposób postrzegania kobiet był nacechowany krytycyzmem i deprecjacją.
Dylemat jeża
Arthur Schopenhauer jest autorem słynnej metafory „dylematu jeża”. Opisuje ona fundamentalną trudność w relacjach międzyludzkich: potrzebę bliskości i intymności, która jednocześnie wiąże się z ryzykiem wzajemnego ranienia się, podobnie jak jeże, które potrzebują ciepła, ale ich kolce mogą zadawać ból. Metafora ta doskonale ilustruje pesymistyczne spojrzenie filozofa na ludzkie interakcje.
Ateizm
Jako zdeklarowany ateista, Schopenhauer miał bardzo krytyczny stosunek do religii. Uważał je za „metafizykę dla ludu”, czyli systemy wierzeń stworzone po to, by zaspokoić potrzebę pocieszenia i zrozumienia świata przez osoby niezdolne do głębszych rozważań filozoficznych. Jego własna filozofia stanowiła dla niego alternatywę dla dogmatów religijnych.
Arthur Schopenhauer pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii filozofii, którego oryginalny i pesymistyczny system myślowy, oparty na koncepcji woli życia, nadal znajduje odzwierciedlenie w debatach o naturze egzystencji i ludzkiego cierpienia. Jego głębokie refleksje nad rzeczywistością, pomimo często mrocznego zabarwienia, odcisnęły trwałe piętno na filozofii zachodniej, a jego śmiałe poglądy i niekonwencjonalny styl życia czynią go postacią wciąż fascynującą i wartą poznania.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Arthur_Schopenhauer
